Friday, 21 July 2017

Antropometrijski uslovi rada



Mnogobrojne studije su pokazale opadanje radnih preformansi kada radno okruženje nije projektovano na način koji je u saglasnosti sa individualnim telesnim karakteristikama. Glavni izvor informacija za utvrđivanje primenjivosti radnog prostora je antropometrija.

Antropometrija (grčki: anthropos – čovek i metron - meriti) je metoda antropologije koja se bavi merenjem i ispitivanjem čovekovog tela i odnosa u veličini između njegovih pojedinih delova. Antropometrijski uslovi rada se odnose na uslove koje treba obezbediti čoveku na radnom mestu, kako bi se rad koji izvodi maksimalno prilagodio antropometrijskim (dimenzionim) osobinama čoveka.

Antropometrija može biti:

1. Statička antropometrija - proučava i uzima u obzir statičke mere (dimenzije) čoveka, odnosno kada čovek miruje. Sva radna mesta ne opterećuju jednako čoveka i njegove organe. Ima radnih mesta kod kojih prevladava relativno mirovanje. Prema Međunarodnog zdrastvenoj organizaciji (World Health Organization) statičke dimenzije tela su:
- 5 statičkih dimenzija tela za oblikovanje mašina i alata: visina nadlaktice, dužina podlaktice sa šakom, šake, širina šake, promer stisnute šake,
- 10 statičkih dimenzija za oblikovanje radnog prostora: visina tela, visina tela u sedećem položaju, širina tela u području zgloba lakta, širina tela pri sedenju, dužina natkolenice, širina natkolenice, dužina potkolenice, širina bedara, širina bedara pri sedenju, težina tela.

2. Dinamička antropometrija - proučava faktore potrebne za kretanje čoveka (sile u zglobovima), a može biti:
(a) spoljna dinamička antropometrija - odnosi se na osnovnu podelu tela (trup, glava, podlaktica, lakat, i sl.) i
(b) unutrašnja dinamička antropometrija - odnosi se na pokretanje (na primer kako koji mišići utiču na pokretanje ruke). Proučava sile i momente u zglobovima. Unutrašnja antropometrija se tek razvija, jer je još uvek teško definisati što utiče na pojedine pokrete.

3. Kinetička antropometrija - uzima u obzir obim ljudskih pokreta (šake ruke, noge).

Antropometrijsko projektovanje radnog mesta se bazira na vidnom polju, oblasti hvatanja i oblasti kretanja stopala, na oslanjanju tela (npr. sedište) kao i projektovanju displeja i kontrole


Pre koriščenja bilo kog antropometrijskog podatka neophodno je prethodno razmotriti kriterijume koje će usmeravati razvoj aplikacije i biti okvir za testiranje donetih odluka. U tom smislu, ergonomski kriterijumi definišu granice do kojih je određeni proizvod (mašina, radno mesto) u saglasnosti sa ljudskim karakteristikama. Kriterijumi koju u ergonomskom smislu određuju uspešnost dizajnerskog rešenja mogu se klasifikovati u 3 osnovne grupe: komfor, performanse i zdravlje i bezbednost.


Saturday, 8 July 2017

Radni stres



Prema Paoli i Merllie 28% radnika iz 15 zemalja Europske unije izjavljuje da posao kod njih izaziva stres i tako deluje na njihovo zdravlje. Stres se javlja kada se  radnik oseća ugroženim usled opterećenja ili opasnosti kojima je izložen u toku izvođenja rada. Stres se javlja kada radnik smatra da je preopterećen, ili kada ima utisak da ne može da utiče na situaciju. 

Prema Sauter I Murphy stanje stresa na radnom mestu može se definisati kao niz za pojedinca štetnih fizioloških, psiholoških i bihevioralnih reakcija na situacije u kojima zahtevi posla nisu u skladu s njegovim sposobnostima, mogućnostima i potrebama.

Neki od faktora izvora stresa su:
- faktori  radne okoline (opasni fizički uslovi rada ili takvi koji se percipiraju kao neugodni, ergonomski neprilagođeni radni uslovi) i
- psihosocijalni organizacijski faktori (međuljudski odnosi, podela poslova, jasna i nedvosmislena komunikacija, radna atmosfera i sl.).

Stres predstavlja dinamične uslove u kojima je pojedinac suočen sa mogućnostima, prinudom ili zahtevima čiji su rezultati nesigurni, ali važni po njega. Stres predstavlja šemu emotivnih i fizioloških reakcija koje nastaju kao odgovor na zahteve postavljene unutar ili izvan organizacije, a može da utiče i pozitivno i negativno na pojedinca. 

Prednost stresa je što podstiče zaposlenog da da sve od sebe, da postiže maksimalne rezultate. Negativna strana stresa ogleda se u prinudi, ograničenjima i zahtevima.



Sunday, 2 July 2017

Fizički rad



Fizički rad (rad skeletnih mišića) je glavni uzrok fizičkog opterećenja radom. Pod fizičkim radom se podrazumeva rad koji čovek obavlja pri savladivanju tereta i otpora. Fizički rad može biti dinamički i statički rad.

(a)  Dinamički rad - je rad u toku kojeg dolazi do promene položaja kostiju za koju je mišić pripojen i koji se sa mehaničkog aspekta karakteriše promenom položaja tela u prostoru. Kod dinamičkog rada ređa je pojava zamora jer stalna kontrakcija i dekontrakcija mišića deluje kao pumpa koja ubrzava cirkulaciju krvi (omogućava dotok hranljivih materija i eliminaciju raspadnih produkata). Na početku dinamičkog rada (zbog energetskih potreba) potrošnja kiseonika i srčani rad se naglo povećava. Posle nekoliko minuta dostiže nivo na kome se stabilno održava dok traje rad. Po prestanku rada, kriva potrošnje kiseonika i srčane frekvence postepeno se spušta na vrednost u mirovanju.

Svaki rad odlikuje se određenim stepenom težine. Težina nekog konkretnog rada ne bi smela da bude veća od onog koji čovek može da realizuje.  Svaka fizička aktivnost zahteva određenu energiju neophodnu za kontrakciju mišića.

(b) Statički rad - je rad mišića u kome nema premeštanja u prostoru. Naziva se i statički napor jer je spoljni mehanički učinak jednak nuli. U toku statičkog rada troši se energija za zatezanje određenih mišićnih grupa, koje su neophodne da bi organizam održao određeni položaj u prostoru (dugo stajanje, dizanje alata, pridržavanje tereta i sl.).

Statički rad karakteriše manja energijska potrošnja u odnosu na dinamički rad ali brže dovodi do zamora i premora. Zbog toga što u toku statičkog rada dolazi do povećanja tonusa mišića koji vrše kompresiju na krvne sudove, otežava se cirkulacija, smanjuje dotok hranljivih materija (kiseonik, glukoza) i smanjuje odvod raspadnih produkata metabolizma (mlečna kiselina) pa se brže javlja zamor. Po prestanku rada, potrošnja kiseonika i dalje raste i vrlo sporo se vraća na vrednost u mirovanju.